Koruyucu elbisedeki EN ISO 11612, EN ISO 20471 veya Tip 3 gibi işaretler, giysinin hangi tehlikeye karşı test edildiğini gösterir. Bu rehber kimyasal tulum tiplerini, görünürlük sınıflarını ve alev, kaynak, ark ve statik elektrik kodlarını şemalarla anlatıyor.
- EN ISO 13688Genel şartlar: beden, ergonomi, zararsızlık, işaret
- EN ISO 20471Yüksek görünürlük
- EN ISO 11612Isı ve aleve karşı
- EN ISO 11611Kaynak ve benzeri işler
- EN 1149-5Elektrostatik özellikler
- IEC 61482-2Elektrik arkının ısıl etkileri
- EN ISO 24232Yağmura karşı; 2025’te EN 343’ün yerini aldı
- EN 342Soğuk ortam: −5 °C ve altı
- EN 14058Serin ortam: −5 °C üzeri
- EN 943-1Gaz geçirmez kimyasal tulum (Tip 1)
- ETAcil müdahale ekipleri için ek şartlar (EN 943-2)
- EN 14126Enfeksiyon etkenlerine karşı
- EN 1073-2Radyoaktif partikül bulaşmasına karşı; radyasyona karşı koruma değildir
Örnek ürünDräger CPS 7900Tip numarası küçüldükçe koruma artar.
- 1Tip 1: gaz geçirmez (EN 943-1)
- 3Tip 3: basınçlı sıvı jetine karşı (EN 14605)
- 4Tip 4: sıvı spreyine karşı (EN 14605)
- 5Tip 5: havadaki katı partiküllere karşı (EN ISO 13982-1)
- 6Tip 6: sınırlı sıvı sıçramasına karşı (EN 13034)
- PB [3]Vücudun bir kısmını koruyan giysi (önlük, kolluk); [3], [4] veya [6]
- 4-B“-B” eki: EN 14126’ya göre enfeksiyon etkenlerine karşı
Tip 2 (gaz geçirmez olmayan, dışarıdan hava beslemeli) EN 943-1:2015 ile kaldırıldı.
| Sınıf | 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|
| Floresan zemin malzemesi, en az | 0,14 m² | 0,50 m² | 0,80 m² |
| Yansıtıcı şerit, en az | 0,10 m² | 0,13 m² | 0,20 m² |
Zemin rengi floresan sarı, floresan turuncu-kırmızı veya floresan kırmızı olabilir. Sınıf 3 en yüksek görünürlüktür.
Harf ısı türünü, rakam performans seviyesini gösterir. A1 ya da A2 ile birlikte en az bir başka kod gerekir; hangileri olacağı yapılan işe bağlıdır.
- A1Yüzeyden alev yayılımı
- A2Kenardan alev yayılımı
- B1–B3Konvektif ısı
- C1–C4Radyant (ışınım) ısı
- D1–D3Erimiş alüminyum sıçraması: 100, 200, 350 g
- E1–E3Erimiş demir sıçraması: 60, 120, 200 g
- F1–F3Temas ısısı: 5, 10, 15 s
- 11611 · 1Kaynak giysisi sınıf 1: en az 15 erimiş metal damlası; az sıçramalı işler
- 11611 · 2Kaynak giysisi sınıf 2: en az 25 damla; MAG kaynağı, baş üstü ve dar alanda kaynak
- APC 1Ark sınıfı 1: kutu testinde 4 kA
- APC 2Ark sınıfı 2: kutu testinde 7 kA
- ATPV · EBTAçık ark testinden gelen enerji değeri, cal/cm²; yüksek değer daha iyi korur
- ELIMAçık ark testinde hiçbir ölçümde yanık riski görülmeyen en yüksek enerji, cal/cm²
EN 1149-5 giysisi tek başına yetmez: kullanıcı topraklanmış olmalı (direnç 10⁸ Ω altında). Eldiven ve ayakkabı bu normun kapsamında değildir.
Koruyucu elbisede her tehlikeye yetecek tek bir norm yoktur. Her norm belirli bir tehlikeye bakar: alev, kaynak sıçraması, kimyasal, görünürlük, yağmur ya da soğuk. Bütün koruyucu giysiler önce EN ISO 13688'deki genel şartları karşılar; ardından riske göre bir veya birkaç normla belgelendirilir.
Şemalar nasıl okunur?
- Tehlike ve norm eşleşmesi: İlk şema hangi tehlikeye hangi normun baktığını gösterir. Yağmur giysilerinde EN 343'ün yerini 2025'te EN ISO 24232 aldı.
- Kimyasal tulum etiketi: Örnek tulum gaz geçirmez Tip 1 tulumdur ve acil müdahale ekipleri, enfeksiyon etkenleri ve radyoaktif partikül bulaşması için ek normları da karşılar. EN 1073-2 radyasyonun kendisine karşı koruma sağlamaz.
- Kimyasal tipler: Tip numarası küçüldükçe koruma artar: Tip 1 gaz geçirmez, Tip 6 yalnız sınırlı sıçramaya karşıdır. "-B" eki enfeksiyon etkenlerine karşı testi, PB ise vücudun yalnız bir kısmını koruyan giysiyi gösterir.
- Görünürlük sınıfları: EN ISO 20471'de sınıf, floresan zemin malzemesi ve yansıtıcı şerit alanına göre belirlenir. Sınıf 3 en yüksek görünürlüktür.
- Alev ve ısı kodları: EN ISO 11612'de harf ısı türünü, rakam performans seviyesini gösterir. A1 veya A2 ile birlikte en az bir başka kod gerekir.
- Kaynak, ark ve statik elektrik: EN ISO 11611'de sınıf 2 daha zorlu kaynak işleri içindir. Ark koruması APC sınıfı ya da ATPV, EBT ve ELIM değerleriyle verilir. EN 1149-5 giysi tek başına yetmez; kullanıcının da topraklanmış olması gerekir.
Seçim için kısa kontrol listesi
- Risk değerlendirmesinde giysiyi etkileyebilecek bütün tehlikeleri listeleyin: ısı, alev, kaynak, ark, kimyasal, trafik, hava koşulları.
- Kimyasal riskte kimyasalın hâline (gaz, basınçlı jet, sprey, toz, sıçrama) göre tip seçin ve kullandığınız kimyasala karşı test verisini üreticiden isteyin.
- Araç ve iş makinesi trafiği olan alanlarda EN ISO 20471 sınıfını risk değerlendirmesine göre belirleyin.
- Patlayıcı ortamda EN 1149-5 giysinin yanında kullanıcının topraklanmasını da planlayın.
- Birden fazla tehlike varsa her biri için belgelendirilmiş giysi seçin; yıkama ve bakım talimatına uyun.
Bu rehber genel bilgi amaçlıdır. Kesin şartlar ve test yöntemleri için standardın güncel metni ve ürünün kullanım kılavuzu esastır.
Sık sorulanlar
Tip 5 ve Tip 6 tulum kimyasal sıvıya karşı korur mu?
Tip 5 havadaki katı partiküllere, Tip 6 yalnız sınırlı sıvı sıçramasına karşı test edilir. Sıvı spreyine karşı Tip 4, basınçlı sıvı jetine karşı Tip 3 gerekir. Tulumun kullandığınız kimyasala dayanıp dayanmadığını ayrıca üreticinin test verisinden kontrol edin.
EN ISO 20471 sınıfı neye göre seçilir?
Sınıf, giysideki floresan zemin malzemesi ve yansıtıcı şerit miktarını gösterir; sınıf 1 en az, sınıf 3 en fazla alanı ister. Hangi sınıfın gerektiği, çalışılan alandaki trafik ve görüş koşullarına göre risk değerlendirmesinde belirlenir.
EN 1149-5 giysi tek başına yeterli mi?
Hayır. Giysideki elektrostatik yükün boşalabilmesi için giysiyi giyen kişinin de topraklanmış olması gerekir (direnç 10⁸ Ω altında). Norm eldiven ve ayakkabıyı kapsamaz.
Kaynaklar
- Centexbel – High-visibility clothing according to EN ISO 20471
- SIS – SS-EN 343:2019
- EVS (Estonian Centre for Standardisation) – EVS-EN ISO 13688:2013+A1:2021
- EVS (Estonian Centre for Standardisation) – EVS-EN 1149-5:2018
- EVS (Estonian Centre for Standardisation) – EVS-EN 14058:2017
Yazı bu kaynaklardan derlenmiştir; teknik değerler ve yükümlülükler için kaynağın güncel sürümü esas alınır.
